سفارش طرح توجیهی
ایده هاایده های صنعتی

طرح تولید خوراک دام از پوست تازه پسته و ضایعات کشاورزی

مقدمه

از میزان یک درصد انرژی خورشید که در گیاهان به کمک فرآیند فتوسنتز به مواد آلی تبدیل و ذخیره می شود فقط پنج درصد آن به مصرف غذای انسان می رسد و بقیه به صورت جنگل ها و … می باشد که ارزش صنعتی دارد . انسان به دلیل محدودیت دستگاه گوارش خود نمی تواند از همه تولیدات گیاهی و حیوانی و یا پس مانده های آنها در غذای خود و صنایع غذایی استفاده کند . لذا از دام ها، طیور و آبزیان به عنوان واسطه جهت تولید گوشت، شیر، تخم مرغ و سایر محصولات دامی بهره می برد .

با انجام فرآیند بر روی پس مانده ها یا ضایعات صنعتی و کشاورزی می توان آنها را وارد چرخه اولیه (تولید کود زراعی) و یا چرخه ثانویه (تولید خوراک دام) کرد. فرآوری و استفاده از این ضایعات در جهت جلوگیری از آلودگی محیط زیست، به هدر رفتن ترکیبات مغذی و افزایش بهره وری از انرژی خورشید بسیار منطقی به نظر می رسد.

بقایای زراعی و باغی از قبیل بقایای پسته، گندم، جو، ذرت و … و فرآورده های حیوانی نظیر پودر ماهی، پودر بقایای کشتار گاههای دام و طیور، پودر گوشت، پودر خون، پودر پس آب پنیرسازی و همچنین آرد، محتویات شکمبه نشخوارکنندگان، تفاله حاصل از کارخانجات ماست سازی و ماءالشعیر و رب گوجه، کود مرغی، ضایعات میدان های تره بار و کنجاله حاصل از روغنکشی دانه های نباتی و تفاله های چ غندر قند و … از منابع مهم و قابل بررسی در زمینه تغذیه دام و طیور و نهایتاً بالا بردن حجم تولیدات حیوانی بشمار می روند.

جمع آوری و زدودن این مواد فرعی و ضایعات دورریختنی از محیط زیست عملاً بسیار دشوار است و با توجه به مقادیر قابل توجهی از مواد مغذی و با ارزش(پروتئین، انرژی، مواد معدنی و ویتامین) که هنوز درون آنها وجود دارد بکاربردن این پس مانده ها در جیره های روزانه حیوانات از لحاظ اقتصادی در کاهش قیمت تمام شده فرآورده های حیوانی تأثیر بسزایی خواهد داشت.

انجام فرآیند بر روی پس مانده ها جهت خوراک دام عمدتاً سبب خوشخوارکی، قابلیت هضم، بازده مصرف غذا و افزایش وزن روزانه دام ها می شود. ترکیبات مغذی موجود در ضایعات شهری، صنعتی و کشاورزی جهت تولید کودهای آلی و خوراک دام قابل استفاده هستند. گرچه این مواد دارای مواد ضد تغذیه ای و عناصر سنگین می باشند اما با انجام عمل آوری و فرآیندهای مختلف فیزیکی، شیمیایی و بیولوژیکی قابل بازیافت هستند. درکلیه اعمال فرآیندسازی بر روی پس مانده ها یا ضایعات، علاوه بر افزایش کیفیت خوراک باید ارزش اقتصادی این روش ها و سودمندی آنها نیز مدنظر قرار گیرد.

معرفی محصول

خوراک دام به موادی گفته می شود که پس از خورده شدن قابل هضم و جذب باشد و مورد استفاده حیوان قرار گیرد ولی به طور کلی غذا مبین مواد خوراکی است اگرچه کاملا قابل جذب نباشد. چون یک نوع غذا نمی تواند کلیه احتیاجات حیوان را تأمین کند، مجموعه ای از غذاهای مختلف با هم ترکیب و به حیوان داده می شود. این ترکیب را خوراک آماده دام نامند.

امروزه با صنعتی شدن پرورش انواع دام، طیور و آبزیان و انجام مطالعات گسترده بر روی نحوه پرورش و مدیریت واحدها به این نتیجه رسیده اند که خوراک مناسب علاوه بر افزایش بهره وری از حیوانات، سبب کاهش هزینه های جاری یک واحد از قبیل مصرف انرژی جهت گرم کردن جایگاه و مبارزه با انواع بیماری های داخلی و خارجی می شود . به عبارتی دیگر اگر دام غذای مناسب با نیاز خود از لحاظ انرژی، پروتئین، مواد معدنی و ویتامینی دریافت کند نسبت به تعداد زیادی از بیماری ها و شرایط سخت محیطی می تواند مقاومت کند و تولید مطلوبی داشته باشد.

مواد خوراکی را می توان به سه دسته کلی مواد انرژی دار و مواد پروتئینی و مواد افزودنی تقسیم کرد که خود به واحدهای فرعی دیگری نیز از جمله مواد گیاهی، حیوانی و معدنی قابل تقسیم هستند.

نگاهی کلی به بقایای پسته و اهمیت آن

وسعت باغات پسته در ایران 430 هزار هکتار بوده که بیش از 330 هزار هکتار آن (78 درصد) در استان کرمان وجود دارد. 79/46 درصد از این باغات محصول تولید می نمایند و 20/54 درصد بصورت نهال و غیر مثمر می باشند. به ازاء هر 2/5 کیلو دانه تر یک کیلو دانه خشک پسته و تقریباً 320-311 گرم بقایای خشک معادل تقریبا یک کیلوگرم محصول تر استحصال می گردد. بقایای پسته مجموعه موادی است که در هنگام فرایند پوست گیری از پسته تازه پشت دستگاه مخصوص پوست گیری به عنوان ضایعات انباشته می شود و شامل پوسته نرم خارجی(83%) برگ(3/7%)خوشه(13%) مغز و پوسته استخوانی(0/3%)می باشد. پوست سبز پسته به دلیل دارا بودن 11% پروتئین و 55% قندهای احیا و انرژی 4425 کالری در گرم می تواند به عنوان خوراکی مناسب ارزان برای دام مورد استفاده قرار گیرد. از طرف دیگر تانن موجود در آن در صورتیکه به میزان زیاد مصرف شوند باعث کاهش میزان پذیرش و قابلیت هضم می شود.

از نقطه نظر تغذیه ای تانن موجود در مواد خوراکی شبیه یک شمشیر دولبه می باشد. مزایای بالقوه آن مثل اثر کمکی پروتئین در شکمبه و معایب آن جلوگیری از فعالیت میکروبی شکمبه و کاهش تولید میکروبی می باشد . بنابراین میزان استفاده از این بقایا در جیره غذایی مهم است. برای رفع این مشکل و بهره مندی از اثرات مفید پوست پسته هم باید آن را به روش مناسبی خشک نمو د (خشک کردن باعث کاهش اثرات منفی تانن ها می شود) و هم به میزان مناسب در جیره غذایی دام استفاده نمود . در زیر اثرات مفید و منفی استفاده از بقایای پسته و همچنین مناسب ترین روش خشک کردن با شرح بیشتر آورده است.

  • مواد ضد تغذیه ای در بقایای پسته: معمولاً بیشتر گیاهانی که در شرایط گرمسیری رشد می نمایند دارای ترکیبات فنولیک (تانن ها) بوده که نقش مهمی در بقا و حیات آنها دارد. تانن ها مواد پیچیده و محلول در آب هستند و دارای گروههای هیدروکسیل و کربوکسیل جهت باند شدن با پروتوئین ها (دیواره پروتئینی باکتریها، آنزیم ها)، آلکالوئیدها، ژلاتین، کربوهیدراتهای دیواره سلولی از قبیل سلولز، همی سلولز و مواد معدنی(گوگرد، کلسیم، منیزیم، آهن) در دستگاه گوارش پستانداران و پرندگان هستند.
    بنابراین تانن ها از طریق باند شدن با مواد مغذی از تجزیه آنها در شکمبه جلوگیری بعمل آورده و موجب افزایش پروتئین عبوری و سایر مواد مغذی شده و در نتیجه قابلیت هضم آنها را بهبود می بخشد و از این طریق باعث افزایش تولید شیر و الیاف می شوند.
  • اثرات مفید استفاده از بقایای پسته در تغذیه دام: تاثیر مفید تانن ها در نشخوارکنندگان مانند گاو، گوسفند و بز به غلظت آ ن در علوفه بستگی دارد. اعتقاد بر این است که غلظت بیش از 5 درصد تانن ها در جیره غذایی می تواند خطرات جدی برای دام داشته باشد. تانن ها در مقادیر کم تا متوسط از نفخ در شکمبه جلوگیری نموده و جریان ازت غیرآمونیاکی و نیز اسیدهای آمینه ضروری از شکمبه به سمت روده کوچک را افزایش می دهد. با توجه به میزان تانن موجود در بقایای پسته استفاده از سطوح مناسب آن در جیره غذایی دام ها می تواند موجب افزایش تولید شیر، پشم و کرک گردد .
  • اثرات منفی استفاده از بقایای پسته و سایر خوراکهای حاوی تانن : تانن ها قادرند مصرف بقولات علوفه ای مانند (یونجه، شبدر و اسپرس) را از طریق کاستن خوشخوارکی و یا کاهش هضم و نیز احساس تلخی و انقباض ناشی از ترکیب تانن و پروتئین های بزاقی کاهش دهند. مقادیر زیاد تانن بین 9-5 درصد تا حد زیادی قابلیت هضم الیاف را کاهش می دهد . مقادیر تانن بالاتر از 9 درصد کشنده و مهلک است . یکی دیگر از معایب بقایای پسته پایین بودن پروتئین خام و انرژی آن(4425 کیلوکالری بر کیلوگرم) می باشد.

روشهای استفاده از بقایای پسته

بقایای پسته را می توان به شکل های تازه، سیلو شده، هوا خشک و نیز خشک شده به روش صنعتی (حرارت غیر مستقیم) در جیره غذایی دام ها استفاه نمود. تولید مقادیر زیاد بقایای پسته، سرعت فساد پذیری آن در هوای گرم و نیز عدم قابلیت انتقال آن به سایر نقاط کشور موجب استفاده محدود از بقایای پسته به شکل تازه و یا سیلو شده می گردد .

خشک کردن به روش صنعتی و با استفاده از حرارت غیر مستقیم یک روش عملی و اقتصادی خواهد بود که می توان با احداث دستگاههای خشک کننده بقایای پسته از افزایش آفلاتوکسین در باغات پسته و فساد پذیری آنها جلوگیری به عمل آورد.

استفاده از بقایای پسته به شکل تازه به دلیل میزان رطوبت بالا و نیز فعال بودن بیشتر ترکیبات پلی فنولیک (تانن ها) در تغذیه بز و گوسفند کمتر مصرف می شود. بقایای پسته را می توان به همراه ملاس و سایر مواد انرژی زا از قبیل آرد جو سیلو نموده و در تغذیه دام های مختلف مانند گاوهای شیری و گوسفند استفاده گردد اما میزان تانن بقایای پسته چندان بر اثر سیلو شدن کاهش نمی یابد.

معمولاً بقایای پسته به طور سنتی در معرض نور آفتاب خشک می گردد. متاسفانه به دلیل عدم رعایت اصول اجرایی و بهداشتی، بقایای پسته به طور مناسب خشک نشده و معمولاً به دلیل سیاه شدن و نیز قارچ زدگی خوشخوارکی خود را از دست داده و مصرف آن می تواند موجب کاهش تولیدات دامی گردد.

با استفاده از دستگاه های خشک کننده و حرارت غیر مستقیم (روش صنعتی) می توان بقایای پسته را بلافاصله پس از جداسازی بقایا از محصول خشک نمود. بنابراین خطر آفلاتوکسین و تلنبار شدن بقایا در بیرون از کارخانه ضبط پسته منتفی خواهد گردید. اما خشک کردن می بایست به روش علمی و صحیح انجام شود .

استفاده از حرارت بالا اگر چه موجب کاهش تانن می گردد اما کیفیت بقایای پسته را نیز می تواند کاهش دهد. بقایای پسته می بایست در حرارت کمتر از 60 درجه سانتی گراد خشک شده و ماده خشک آن در حد استاندارد (میزان رطوبت 12-8 درصد) باشد. از این طریق ماندگاری آن افزایش می یابد و به راحتی قابل انتقال به سایر نقاط کشور خواهد شد.

مشخصات فنی محصول

خوراک دام از ضایعات کشاورزی از تعدادی مواد غذایی غیر همگن تشکیل شده است لذا از نظر شکل ظاهری می تواند به صورت پودری و یا به صورت پلت شده باشد . ویژگیهای زیر را می توان برای محصول موردنظر لیست نمود:

  • خوراک دام در صورت پودری بودن باید کاملا همگن باشد به طوری که 70 درصد آن از الک های اتوماتیک یا دستی با چشمه های 212 میکرون پس از 5 دقیقه تکان دادن بگذرد.
  • مواد متشکله خوراک باید طوری مخلوط باشد که نسبت ترکیب مواد غذایی در یک نمونه 100 گرمی با فرمولاسیون مربوطه مطابقت داشته باشد.
  • رنگ و بوی خوراک دام بستگی کامل به نوع مواد متشکله دارد ولی به طور کلی باید دارای رنگ و بوی طبیعی و مناسب خود باشد.
  • وجود میکرواورگانیسم ها اعم از باکتری ها و قارچ ها و سموم ناشی از آنها بیش ازحد مجاز نباشد.
  • افزودن هرگونه مواد خارج از آنچه که در فرمولاسیون خوراک دام باشد ممنوع است.
  • وجود آفات انباری و فضولات آنها ممنوع است.

فرمولاسیون

تغذیه دام و طیور از اهمیتی خاص برخوردار است زیرا اولاً حدود 60 تا 70 درصد هزینه تولید یک دامداری را هزینه غذا تشکیل می دهد و ثانیاً هنگامی می توان یک دام را سالم دانست که تولید آن ایده آل باشد. بنابراین تغذیه صحیح چه از لحاظ اقتصادی و چه از نظر سلامتی نقش اساسی را در پرورش دام ایفا می کند.

مواد اولیه مورد استفاده برای تولید خوراک دام از ضایعات کشاورزی و دامی کاملا شناخته شده است. تعیین ترکیبات و درصد مواد اولیه مصرفی در خوراک تولیدی را فرمولاسیون نامند که بنا به سلیقه تولید کننده، سفارش مصرف کننده، محصولات موجود در بازار، قیمت محصولات اولیه و فروش محصولات تولیدی متفاوت می باشد. به طور کلی عوامل زیر در تعیین فرمولاسیون در نظر گرفته می شوند:

  • احتیاجات دام
  • ترکیب غذاهای مختلف و اثر آن در سلامتی و بیماری دام
  • جنبه اقتصادی

موارد مصرف و کاربرد خوراک دام از پوست تازه پسته

محصول موردنظر در این طرح برای مصرف دام از قبیل گاو، بز، گوسفند و اسب می باشد با در نظر گرفتن این مطلب که جیره غذایی هر دام بسته به نوع دام و شرایط دام متفاوت است ولی مواد اولیه مورد استفاده یکسان می باشد . به این معنا که برای هر دام از فومولاسیون خاصی استفاده می شود.

بررسی کالاهای جایگزینی خوراک دام از پوست تازه پسته

محصول مورد بررسی بهترین گزینه برای استفاده دام می باشد . محصولات زیادی ممکن است به عنوان خوراک دام مورد مصرف قرار گیرند ولی تعدادی از آنها به علت گران بودن و تعدادی نیز به علت فقیر بودن از لحاظ ارزش غذایی مناسب نیستند. از طرف دیگر خوراک آماده بر اساس فرمولاسیون مناسب از تعداد زیادی محصول تشکیل یافته است که ضمن تامین نیازهای غذایی دام مزایای دیگری از قبیل نگهداری مناسب تر، حمل و نقل راحت تر، خوش خوراک تر بودن و …را دارا می باشد.

به عنوان مثال ساقه خشک شده گیاهان تیره غلات و حبوبات (کاه) که پس از برداشت با ماشین آلات کشاورزی از دانه جدا می شود ارزش غذایی ناچیزی دارد. محصولات جانشین دیگر شامل یونجه، گیاهان علفی، شبدر، علوفه گاو و گوسفند نیز به علت گران بودن نسبت به خوراک دام دارای صرفه اقتصادی نیست همچنین ممکن است با مصرف آنها تمام نیازهای دام تامین نشود.

کشورهای عمده تولید کننده و مصرف کننده خوراک دام از ضایعات کشاورزی

در حال حاضر آمریکا، روسیه، چین و ژاپن به ترتیب مقام اول تا چهارم تولید خوراک آماده دام و طیور و آبزیان جهان را به خود اختصاص داده اند که این امر نشان دهنده اهمیت فوق العاده صنعت مذکور در کشورهای پیشرفته است. بررسی اجمالی روند تولید خوراک دام و طیور و آبزیان در منطقه خاورمیانه نمایانگر موفقیت کشورهایی مانند ترکیه با بیش از شش میلیون تن تولید است.

سهم ایران از تولید خوراک صنعتی دام هم اکنون رضایت بخش نیست و در این زمینه نه تنها جایگاه صادراتی مناسبی کسب نگردیده بلکه به دلیل عدم توجه به ترویج فرهنگ مصرف کنسانتره بخشی از نیازهای اقلام خوراکی مصرفی دام و طیور و آبزیان کشور از طریق توزیع مستقیم مواد اولیه بین مزارع پرورشی انجام می شود. این امر علاوه بر تشدید فعالیت بازار سیاه و عدم استفاده بهینه از مواد اولیه خوراک دام، ضایعات فراوانی را در کالاهای مصرفی ایجاد نموده و در نهایت باعث هدر رفتن سرمایه ملی و آثار تورمی در قیمت تمام شده محصولات پروتئینی دامی می شود. همچنین واردات مربوط به خوراک دام کشور نیز رقم بالایی است.

بررسی اجمالی تکنولوژی و روش های تولید خوراک دام از ضایعات کشاورزی

مراحل اصلی فرآیند تولید خوراک دام از ضایعات کشاورزی عبارت است از: بوجاری کردن، خرد کردن و آسیاب کردن، مخلوط کردن، پلت کردن و کیسه کردن . هر کدام از این مراحل به اختصار در زیر توضیح داده شده است:

  • بوجاری کردن:
    قبل از وارد شدن مواد اولیه از قبیل ضایعات پسته، ضایعات کارخانجات آرد، گندم، جو و … به فرآیند تولید باید گرد و خاک و شن و سنگ ریزه آنها توسط دستگاه بوجاری گرفته شود.
  • آسیاب کردن:
    تمام مواد اولیه ذکر شده در مرحله اول نیز بعد از بوجاری شدن توسط آسیاب خرد می شوند. مواد پس از آسیاب شدن در فرمولاسیون خوراک دام استفاده می گردد.
  • میکس(مخلوط کردن):
    در این مرحله مواد اولیه طبق فرمولاسیون مربوطه در دستگاه میکسر یا مخلوط کن کاملا مخلوط می گردد.

  • پلت کردن:
    برای حمل و نقل راحت تر و برای نگهداری مدت زمان بیشتر، خوراک تولیدشده به صورت پلت درآورده می شود. پلت به معنای حبه، گلوله یا قرص می باشد.

  • کیسه کردن:
    خوراک پلت شده در کیسه بسته بندی می شود.

تعیین نقاط قوت و ضعف تکنولوژی تولید

تهیه خوراک دام از ضایعات کشاورزی به دو صورت پیوسته و ناپیوسته انجام می شود. در روش پیوسته تمام مراحل از شروع تا بسته بندی به صورت اتوماتیک انجام می شود بنابراین در مقایسه با روش ناپیوسته هزینه ماشین آلات بیشتر، تعداد نیروی انسانی مورد نیاز کمتر و کیفیت محصول تولیدی بهتر است.

در روش ناپیوسته حمل و نقل محصول بین ماشین آلات تولیدی توسط دست انجام می شود. بنابراین نرخ تولید کمتر از روش پیوسته است.
در هر دو روش پیوسته یا ناپیوسته می توان محصول نهایی را به صورت پودر یا پلت تولید نمود. با توجه به اینکه قابلیت جذب خوراک که به صورت پلت درآمده بیش از خوراک پودری است، توزیع خوراک پلت شده راحتتر است و خوراک پلت شده دورریز کمتری دارد تولید خوراک به صورت پلت نسبت به خوراک پودری مزیت بیشتری دارد.

در این طرح از روش پیوسته برای تولید خوراک پلت شده استفاده می شود. انتخاب کالاهای سرمایه ای از قبیل ماشین آلات به عواملی از قبیل کیفیت، گارانتی و خدمات پس از فروش، حسن شهرت سازنده، سهولت در نگهداری و تعمیرات بستگی دارد.
ماشین آلات شرکتهای معروف آلمانی و سوئدی گران قیمت هستند. قیمت ماشین آلات شرکتهای چینی در حدود قیمت ماشین آلات داخلی است.

User Rating: Be the first one !
به این مطلب امتیاز دهید:
2 رای4/5
گرد آورنده
ایـ توجیهی
برچسب ها
دانلود رایگان طرح توجیهی

نوشته های مشابه

یک دیدگاه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن