ایده هاایده های کشاورزی

فرآوری استویا یک فرصت شیرین سرمایه گذاری

سفارش طرح توجیهی

مقدمه

استویا یک گیاه چند ساله علفی است که تولید و تکثیر آن نیز در ایران در چندسال اخیر رونق گرفته است. وزارت صنعت، معدن و تجارت، ‏ فرآوری های استویا را در فهرست اولویت های سرمایه گذاری قرار داده، اما با معرفی و ورود این گیاه به کشور زنجیره کشت، تولید و فرآوری آن، ‏ عمدتا بدون حمایت بخش دولتی و با همت افراد و شرکت های بخش خصوصی در حال تکمیل است. فرصت سرمایه گذاری امروز به کشت گیاه استویا اختصاص دارد.

معرفی گیاه استویا

استویا به طور طبیعی در آمامبای هیگلندو نزدیک سرچشمه رودخانه ماندی (یک منطقه باریک بین برزیل و پاراگوئه) رشد می کند. نمو گیاه در شرایط دمای متوسط بین 20 تا 30درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی در حدود ۸۰ درصد صورت می گیرد. این گونه به طور گسترده برای برگ های شیرین آن کشت می شود.

مزه استویا به عنوان شیرین کننده و جایگزین شکر، ‏ در دهان دیررس تر و دیرپا تر از شکر است، هر چند برخی از فرآورده های استخراجی از آن ممکن است پس مزه ای تلخ یا شیرین بیان مانند داشته باشند. برگ های استویا دارای تجمع مخلوطی از حداقل هشت گلیکوزاید مختلف است که از استویول تتراسایکلیک دی ترپن مشتق شده اند.

در مقایسه با گیاه چغندر قند و نیشکر برگ های استویا 30 بار شیرین تر هستند و پس از فرآوری در کارخانه، پودر شیرین استویا 150 تا 300 مرتبه شیرین تر از شکر عادی است. مقدار کالری موجود در این گیاه یک سیصدم در مقایسه با شکر خانگی است، به همین دلیل توجه زیادی را از سمت متقاضیان جایگزین های خوراکی کم کربوهیدرات به خود معطوف کرد. استویا اثر ناچیزی بر فشار خون دارد و افرادی که باید کربوهیدرات خوراک خود را کنترل کنند، به آن روی خوش نشان داده اند.

سابقه تولید استویا در بازارهای جهانی

این گیاه برای نخستین بار در دهه ۱۸۰۰ میلادی به اروپا آورده شد ولی چندان مورد استفاده قرار نگرفت تا اینکه در انگلستان طی جیره بندی شکر در جنگ جهانی دوم، تحت کشت قرار گرفت. حدود 40 سال پیش گروهی از دانشمندان ژاپنی به خواص استویا پی بردند و نمونه هایی از این گیاه را از پاراگوئه به کشورشان آوردند و به کشت و کار آن مشغول شدند.

چندین سال بعد به دلیل مشکلات کمبود زمین کشاورزی مناسب برای این محصول، این گونه جدید را به چین معرفی کردند . نخستین شیرین کننده تجاری استویا را شرکت ژاپنی موریتا کاگاکو کوگیو در 1971 عرضه کرد. از آن زمان ژاپنی ها استویا را در تهیه محصولات خوراکی، تولید نوشیدنی های غیر الکلی و در آشپزی و بر سر سفره به کار برده اند.

ژاپنی ها هم اکنون بیش از هر مردم دیگری استویا می خورند و طبق گزارش ها 40 درصد بازار شیرین کننده های آنها در تصرف استویا و فرآورده های آن است. همسایه آنها یعنی کشور چین با بیش از 25 هزار هکتار در حدود 75 درصد بازار جهانی این گیاه دارویی را در دست دارد و بزرگ ترین تولید کننده استویا در جهان است.

پاراگوئه به عنوان خاستگاه این گونه، با بیش از 1700 هکتار سطح زیر کشت و 5 درصد بازار جهانی مقام دوم را در تولید استویا به خود اختصاص داده است. آرژانتین، برزیل، کلمبیا، هند، ژاپن و تایلند هم در رده های بعدی و از دیگر تولیدکنندگان عمده این محصول در دنیا هستند. استفاده از استویا و افزودنی های تهیه شده با این گیاه در تمام کشورهای جهان از ابتدای معرفی و شناخت این محصول قانونی نبوده و پس از دوره ای و با وضع قوانینی دسترسی به استویا قانونی اعلام شد.

استویا در بازارهای جهانی

بررسی سطح زیر کشت استویا در ایران

اگرچه گزارش هایی به صورت جسته و گریخته درباره کشت و کار این محصول در نقاط مختلف کشور به چشم می خورد اما آمار دقیقی از سطح زیر کشت و میزان تولید و عملکرد استویا در ایران در دست نیست. برخی کشاورزان استان های مازندران و گیلان، موفقیت هایی را در کشت و کار گیاهچه استویا در فضای باز به دست آورده اند.

همچنین چندین شرکت دانش بنیان یا موسسه پژوهشی خصوصی و دولتی، در مناطق مختلف از سواحل شمال کشور تا مناطق خشک مرکزی، با کشت بافت در آزمایشگاه، گیاهچه استویا را تولید و عرضه می کنند. با انتقال گیاهچه های استویا به گلخانه، ‏ برگ استویا تولید و بیشتر به صورت برگ خشک استویا عرضه شده؛ این برگ خشک تا کنون بیشتر بدون فرآوری تکمیلی، در بازار با قیمت قابل توجهی فروخته و برای شیرین کردن نوشیدنی ها در منزل استفاده شده است.

یکی از گروه های تحقیقاتی-تجاری در استان گیلان، با انجام پروژه های به نژادی، به ارقام ویژه و بومی شده ای از استویا دست یافته و در حال مذاکره با برخی مجموعه های بزرگ اقتصادی در این باره است. در استان اصفهان، ‏ مدیران یک شرکت تولید کننده گز، اظهار می دارند که با کشت استویا در گلخانه اختصاصی‏، ‏ آن را برای تولید گزهای رژیمی عصاره گیری کرده اند.

در استان مرکزی، یک کارخانه فرآوری استویا در دست احداث است، احتمالا به زودی با ظرفیت قابل ملاحظه ای، ‏ برگ خشک استویا را برای تولید شکر استویا تحویل بگیرد. پس پیش بینی می شود به زودی شمار زیادی از کشاورزان مطلع و پیشرو، ‏ به کشت استویا روی خواهند آورد؛ زیرا در دسترس بودن گیاهچه و نشا را مشاهده کرده اند، از امکان پذیری کشت گلخانه ای و فضای باز اطمینان یافته اند و از وجود تقاضا برای برگ خشک (هم برای مصرف خانگی و هم فرآوری در کارخانه) مطلع شده اند.

قیمت خوب فروش در مقایسه با اقلام زراعی رقیب خود مشوق بزرگی برای تولید در ایران است. به نظر می رسد کشور ما از پتانسیل خوبی برای صادرات این محصول برخوردار باشد زیرا قیمت فروش استویا در کشور ترکیه و روسیه، ‏ به طور دلگرم کننده ای بیش از قیمت آن در ایران است.

موارد کاربرد و مصرف استویا

استویا را می توان به طور سنتی به صورت پودر یا مایع استفاده کرد. پودرها ی حاصل از برگ به رنگ سبز و پودرهای حاصل از استویوزید و ریبودیوزید آ سفید رنگ هستند. پودر سبز استویا معمولا به صورت بسته و چای کیسه ای عرضه می شوند. پودر سفید استویا از پودر حاصل از برگ سبز شیرین تر است.

علاوه بر اتانول آب حلال مناسبی برای عصاره گیری برگ ها ی استویا است. از برگ های خشک استویا برای شیرین کردن چای ، ساخت نوشابه کمپوت و داروسازی استفاده می شود. همچنین از استویا می توان در صبحانه همراه با غلات یا در سالادها استفاده کرد.

برگهای گیاه استویا ۳۰۰ برابر شیرین تر از شکر طبیعی هستند. کالری استویا بسیار پایین (در حد صفر ) است و هیچ تاثیری بر قند خون، فشار خون و همچنین اثر پوسیدگی بر روی دندان ندارد. بنابراین افراد دیابتی میتوانند با خیال راحت از آن استفاده کنند، ضد جرم دندان بوده و خاصیت هضم کنندگی دارد و یکی از مناسب ترین شکر برای دیابتی ها و افراد دارای رژیم است.

استویا دارای آهن، منیزیم،منگنز،فسفر،پتاسیم، سدیم و کلر است و همچنین دارای ویتامین های C,B3,B2,B1 میباشد.

مقایسه کشت برنج و استویا در استان های شمالی

در سواحل معتدل شمال کشور که پایگاه های شناخته شده سنتی برای کشت برنج در نظر گرفته می شوند، ‏ نشای استویا را می توان در خارج از گلخانه، یعنی در فضای آزاد پرورش داد. بنابراین مقایسه این دو، میدان انتخاب بسیاری از کشاورزان گیلانی، مازندرانی و گلستانی در آینده خواهد بود. دانستن چند نکته خالی از لطف نیست.

برنج، ‏ به بیش از دو ماه آبیاری غرقابی نیاز دارد، در حالی که استویا نیازمند هفته ای سه یا چهار بار آبیاری است که می تواند بارانی و با ساده ترین تجهیزات فراهم شود. برنج را هر سال باید نشا کرد، ‏ در حالی که استویا پس از نشاکاری، سه سال (‏و طبق برخی گزارش ها تا پنج سال) محصول می دهد. از برنج فقط سالی یک بار و از استویا دو و در صورت بهینه بودن شرایط کشت و کار چند بار می توان محصول برداشت کرد.

هزینه ها و عملیات عمده داشت گیاه استویا به جز آبیاری، تقریبا منحصر به وجین کردن (حذف علف های هرز) است. قیمت برگ سبز برداشت شده در یک سال‏، ‏ بیش از قیمت برنج برداشت شده از سطح زیر کشت برابر است. همچنین برگ های استویا انبارداری مناسب و طولانی تری نسبت به برنج دارند (حداقل دو سال).

فرآوری استویا یک فرصت سرمایه گذاری

در حال حاضر کارخانه فرآوری استویا و استخراج صنعتی ترکیبات گلیکوزیدی یا همان ماده موثر استویا (شامل استویوزید و ریبودیوزید) در کشور وجود ندارد (به جز گزارش های موردی که به آنها اشاره شد) و تقریبا تمام محصول به صورت خانگی و طب سنتی مصرف می شود. بنابراین نیاز به سرمایه گذاری در این بخش کاملا محسوس است.

با توجه به اینکه در حال حاضر کشور ما یکی از واردکنندگان ماده استوساید است، حمایت از پرورش و تولید گیاه استویا و استحصال این ترکیب می تواند همزمان با جلوگیری از خروج ارز، سبب کار آفرینی و بهره گیری کارآمدتر از زمین های کشاورزی شده و با تامین نیاز صنایع غذایی داخلی، حتی فرصت صادرات آن به کشور های دیگر را نیز فراهم آورد.مشکلات کوچک تر تولید، معرفی و ترویج این گیاه و ترغیب کشاورزان برای کشت و کار آن است.

با توجه به نیاز های این گیاه در مناطق جنوبی کشت موفق این محصول در گلخانه صورت می گیرد. مسائلی مانند تامین هزینه های احداث گلخانه، مدیریت و… هم در جنوب کشور حایز اهمیت اند. بذر استویا زیوایی قدرت رویش پایین دارد، بنابراین روش موثر و مفید گیاه افزایی برای این گونه کشت بافت است. احداث مراکز پیشرفته برای تولید نشای این گیاه از مسائل دیگری است که باید در نظر گرفته شوند.

کشت استویای ارگانیک یک استراتژی مناسب برای ورود به بازار

به دلیل شیرینی بالای استویا، حشرات علاقه ای به این محصول ندارند و استویا آفات و بیماری های چندانی ندارد و از این رو با مدیریت عملیات کاشت، داشت و برداشت کشاورزان در بسیاری کشورها توانسته اند استویا را به صورت ارگانیک کشت کنند.

بنابراین اگر تولیدکنندگان و فعالان فرآوری و عرضه استویا، ‏ جاذبه بی کالری بودن آن را با ویژگی تولید ارگانیک تلفیق کنند‏، ‏ به ترویج این محصول کمک قابل ملاحظه ای خواهد شد‏؛ تلفیق جاذبه ها یعنی اینکه عرضه شکر استویا، ‏ از آغاز به عنوان محصول شیرین کننده ای باشد که نه برای تولید آن کود و سم شیمیایی به کار رفته، نه به آلایندگی های فرآیندی (شبیه آلوده شدن شکر متعارف به آهک در کارخانه) دچار شده و نه کالری و کربوهیدرات دارد.

شاید در مورد اقلام کشاورزی شناخته شده و جا افتاده فعلی، ‏ ترویج کشت ارگانیک در میان کشاورزان و از سوی دیگر اعتمادسازی بین مصرف کنندگان کاری مشکل و پر زحمت باشد. ولی در مورد استویا قضیه متفاوت است.

در وضعیتی که اغلب مردم هنوز محصولی به نام استویا را ندیده اند که بخواهند پیشینه ذهنی از استویای غیر ارگانیک داشته باشند، می توان از ابتدا پیش فرض ذهنی آنها را روی ارگانیک بودن استویا تنظیم کرد. ‏ حتی بعید نیست که در جاهایی بتوان مفهوم ارگانیک را از این طریق ترویج کرد؛ یعنی با رسانه ای کردن عبارت ‏ (‏استویا، ‏شیرین کننده بی کالری و ارگانیک‏)‏ توجه جامعه را در مورد چیستی ‏ (‏ارگانیک‏)‏ نیز کنجکاو ساخت. ‏

شرایط کاشت گیاه استویا

  • حداقل دما در زمستان 0 درجه و حداکثر32 درجه در تابستان
  • آب و هوای معتدل و گرمسیری
  • سی تا چهل هزار نهال برای هر یک هکتار
  • استفاده از نوار تیپ(قطره ای)برای کاشت این گیاه
  • استفاده نکردن از سموم برای از بین بردن علف های هرز
  • فاصله هر نهال برای کاشت 30 تا 40 سانت و فاصله بین مرزها 70 سانت
  • زمان آبیاری بهتر است هر روز باشد(حداقل 1 روز حداکثر2 روز)
  • زمان کاشت، 15 اسفند تا 20 فروردین
  • استفاده از پلاسیک های مخصوص جهت جلوگیری از رشد علف های هرز
  • قیمت هر عدد نهال استویا (500 تا 700) تومان به فروش می رسد.

شرایط کاشت گیاه استویا

شرایط برداشت گیاه استویا

  • برای هر 3 هکتار 3نفر کارگر جهت آبیاری،برداشت محصول،خشک کردن و کیسه گرفتن محصول نیاز می باشد.
  • محصول بعد برداشت در(محلی که آفتاب به آن نرسد) باید خشک شود.
  • گیاه در برداشت اول به فاصله 5 تا 7 سانتی از سطح زمین با قیچی باغبانی برش داده شود.
  • گیاه با سرشاخ ها و برگ خشک شود،برگ ها بعد از خشک شدن جدا شود.
  • در زمستان برای جلوگیری از سرما گیاه کف بر شود.
  • نحوه کاشت تا برداشت در سی دی آموزشی فروشگاه ایران به لیمو موجود می باشد.

شاخص های اقتصادی طرح

  • در سال اول از هر هکتار 1 تا 2 تن برداشت(و از سال دوم 3 تن در هر هکتار)
  • قیمت هر کیلو برگ خشک استویا 15 هزار تا 35 هزار تومان می باشد.
  • یکبار کشت برابراست با پنج سال برداشت.
  • در زمستان به دلیل کمیاب بودن هر کیلو تا 50 هزار تومان نوسان قیمت دارد.
  • هر سال سه بار گیاه برداشت می شود(از سال دوم).
  • در سال اول از گیاه استویا 2 بار برداشت می شود.
  • این گیاه 5 ساله می باشد.
  • قیمت هرکیلو برگ خشک استویا در بدترین حالت 15000تا 20000 هزار تومان می باشد که در سال اول هر هکتار 40000000 و در سال دوم 60000000میلیون برداشت خواهید کرد.

اگر تقاضای رو به رشد این محصول را در قسمت های مختلف دنیا از آسیا تا اروپا و آمریکای شمالی در نظر بگیریم و با توجه به رشد آگاهی عمومی به ویژه در کشورهای توسعه یافته نیاز صنایع غذایی به استویا و محصولات فرآوری شده آن رو به گسترش است و کارخانه های شیرینی جات مانند کلوچه، آبنبات، شکلات و بیسکویت، نوشابه و نوشیدنی های مختلف، خمیردندان و موارد مشابه از کاندیداهای خوب برای فروش محصولات تولیدی است.

User Rating: Be the first one !
به این مطلب امتیاز دهید:
10 رای3.3/5
برچسب ها
دانلود رایگان طرح توجیهی

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن