سفارش طرح توجیهی
چگونه راه اندازی کنم؟

نکات فنی بسته بندی و نگه داری گل زعفران

مقدمه

زعفران (sativus Crocus) گران بهاترین گیاه زراعی موجود در روی کره زمین است. زعفران به کلاله و خامه خشک شده گل زعفران اطاق می شود. هر گل زعفران 3 کلاله با وزن تقریبی 6 میلی گرم دارد. بنابراین برای جمع آوری یک کیلو زعفران، باید کلاله های بیش از 150 هزار گل با دقت و دانه دانه جدا شوند. در حال حاضر ایران با بیش از 65 درصد تولید جهانی به عنوان بزرگ ترین تولیدکننده و صادرکننده زعفران در جهان به شمار می آید.

گل زغفران

گسترش صادرات زعفران ایران با توجه به مزیت نسبی این محصول و ارزآوری زیاد آن اهمیت زیادی دارد. توجه به مسائل پس از تولید مانند نگهداری صحیح زعفران به دلیل ایجاد ارزش افزوده باال برای کشاورزان و هچنین کشور از اهمیت ویژهای برخوردار است. در فصل برداشت زعفران با توجه به حجم زیاد گل برداشت شده و زمان ماندگاری بسیار کم گل ها، نیاز فراوان به نیروی کارگری است.

لذا بخشی از محصول برداشت شده به روستاها و شهرستان های مجاور ارسال می شود. در صورت رعایت نکردن نکات بهداشتی و انباشته کردن گل ها برروی یکدیگر،در حین حمل و نقل، گل ها فاسد و کلاله های زعفران دچار آلودگی میکروبی میشوند و کیفیت زعفران استحصالی کاهش می یابد. در نتیجه همه ساله مقادیرزیادی گل زعفران ودر نتیجه محصول زعفران ضایع شده یادچار افت کیفیت متنابهی میشوند.

در این مطلب به نتایج پژوهش های مختلف در زمینه شرایط مناسب نگهداری گل زعفران، با هدف افزایش زمان ماندگاری و حفظ خصوصیات کمی و کیفی گل زعفر ان به صورت شاخه بریده پرداخته می شود.

برداشت گل زعفران

برداشت زعفران شامل چیدن گل و جدا کردن کلاله از سایر قسمت های گل است. زمان برداشت گل بسیار مهم است، در اثر فرایند فتوسنتز، قندها در گیاهان سبز،در طول روز تولید میشوند و تولید آن ها در بعد از ظهربه بالاترین حد خود میرسد و سپس در طول شب، بخشی از قندهای تولید شده، در اثر عمل تنفس مصرف می شوند. زعفران به خانواده زنبقیان تعلق دارد و همانند سایر گیاهان این خانواده، چنانچه در ساعت ۴/۳۰ دقیقه صبح برداشت شود به مراتب عمر بیش تری نسبت به گل های برداشت شده در ساعت 8 صبح دارد.

گل دهی مزرعه زعفران در یک دوره 20 – 15 روزه صورت می گیرد این دوره چند روزه با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه و همچنین زمان آبیاری اولیه از اواخر مهر شروع می شود و تا اوایل آذر ماه ادامه می یابد. برداشت گل باید به صورت روزانه و در ساعات اولیه صبح انجام شود چراکه در این زمان دمای هوا پایین است و گل ها به صورت نیمه باز یا غنچه هستند. تا اینکه کلاله ها در حین جابه جایی کم تر آسیب ببینند. غنچه ها و گل های نیمه باز، پس از باز شدن در سبد شروع به باز شدن می کنند که بهترین حالت جداسازی کلاله هاست. با تابش اشعه خورشید و گرم شدن هوا گل ها شروع به باز شدن می کنند.

گل زعفران آماده برداشت

تأخیر در برداشت گل های زعفران موجب باز شدن کامل گل ها می شود، که باعث کاهش محافظت گلبرگهای گل زعفران بر کلاله های قرمز رنگ زعفران میشود، اشعه خورشید و باد کیفیت رنگ کلاله ها را کاهش می دهد و امکان آلودگی محصول به علت نزدیکی به سطح خاک افزایش می یابد. حمل و نقل گل برداشت شده به صورت غنچه آسانتر بوده و فضای کمتری اشغال می کند. کلاله گل هایی که با تأخیر در مزرعه برداشت می شوند باید به سرعت جدا شوند.

 دستگاه جداکننده کلاله

عمر گل ها 3 تا 4 روز است و اگر بموقع برداشت نشوند از بین می روند. اگر گل ها مدت زیادی در معرض هوای گرم، باد و نور خورشید قرار گیرند کیفیت رنگ و عطر آنها کم تر شده و از مرغوبیت زعفران کاسته میشود. بنابراین زمان برداشت گل ها بسیار مهم است.

دوره گل دهی مزرعه زعفران معمولا 15تا25 روز است که مقدار گل ها از روز هفتم تا دهم افزایش می یابد زمان برداشت بسته به شرایط اقلیمی و زمان اولین آبیاری متغیر است. عمل جمع آوری گل ها صبح زود و قبل از طلوع آفتاب و گاهی عصرها انجام میشود. با عنایت به کاهش هزینه برداشت گل چینی در روزهای اول یک روز در میان و در اوج گل دهی هر روز و گاهی 2 نوبت (صبح ها و عصرها) در روز انجام میشود.

حمل و نقل گل های برداشت شده

غنچه ها و گل های برداشت شده بهتر است از یکدیگـر جدا شوند و به منظور جلوگیری از خراب شدن گل ها توصیه می شود از سبدهای حصیری یا کیسه های نخی استفاده شود.سبدها بیش از حد پر یا فشرده نشوند و تا زمان پرکردن (جداکردن کلاله از گل) در دمای صفر درجه سانتی گراد انبار شوند. بهتر است حداکثر ضخامت انباشتگی گل ۱۰ سانتی متر باشد.

کلاله ها باید بلافاصله پس از چیدن گل، جدا شوند زیرا در اثر گذشت زمان گرده های زرد رنگ پرچم بر روی کلاله ها قرار گرفته و جداسازی کلاله ها سخت تر می شود که در نتیجه باعث آسیب دیـدن کلاله ها و کاهش ارزش و بازار پسندی زعفران میشود.بافت زنده محصولات تازه (از جمله میوه ها، سبزی ها و گل های شاخه بریده) در مجاورت اکسیژن هوا مورد تهاجم حشرات، میکروب های هوازی و اثرات شیمیایی اکسیژن قرار خواهند گرفت. از طرف دیگر، امروزه تقاضا برای محصولات با کیفیت (نزدیک به تازه) با ماندگاری بالا، در حال افزایش است.

این تقاضا منجر به توسعه بسیاری از تکنیک های نگهداری و فراوری نوین، مانند کاربرد لفاف های با کاربـــرد اتوکالو کـــردن، بسته بندی اسپتیک و تحت خلا، نگهداری تحت اتمسفر کنترل شده و اتمسفر تغییریافته، شده است. در ایـن راستا روش بسته بندی و نگهداری گل زعفران تحت اتمسفر تغییر یافتـــه در ادامه توضیح داده شده است.

استفاده از سبد حصیری برای برداشت زعفران

بسته بندی گل زعفران تحت اتمسفر تغییر یافته

از دست دادن آب و فعالیت اتیلن از مهم ترین عواملی است که طول عمر گل های زعفران را کاهش می دهد. از دست دادن آب باعث تغییرات نامطلوبی در ظاهر گل مانند خمشدگی، پوسیدگی، نرم شدن بافت، کاهش وزن، تغییر رنگ و همچنین تسریع پیری میشود. کمبود هیدرات های کربن که در اثر ادامه تعرق و مصرف ذخیره کربوهیدرات ها روی میدهد یکی دیگر از علل تخریب گل های بریده است.

تنفس عبارت است از سوختن قندهای شش کربنی و تبدیل آن ها به دی اکسیدکربن، آب و انرژی. این واکنش یکی از فعالیت های مهم سوخت و ساز (متابولیسـم) است کـه در میـوه و سبزی ها پس از برداشـت نیـز ادامـه دارد. کم شدن ذخایر غذایی و ادامه تنفس پس از برداشت بستگی به دمای نگهداری دارد. دمای کم تر، تنفس را کاهش می دهد و از مصرف هیدرات های کربن جلوگیری میکند و در نتیجه کیفیت و عمر نگهداری گلها افزایش می یابد.

گلهای زعفران در بسته های از جنس پلی اتیلن - پلی آمید

در قرن نوزده میلادی دانشمندان کشف کردند بالا بردن سطح دی اکسید کربن و پایین آوردن سطح اکسیژن واکنش های حیاتی محصولات زنده را به تعویق می اندازد و رشد میکروب های فاسدکننده هوازی را کاهش می دهد. بسته بندی تحت اتمسفر تغییریافته، ترکیب گازهای تنفسی را به دی اکسیدکربن بالا و اکسیژن پایین تغییر میدهد.
اتمسفر مناسب محصول اتمسفری است که بدون آسیب سوخت و سازی (متابولیکی) به محصول سرعت تنفس را به حداقل برساند. محصولات کشاورزی مختلـــف تحمـــل متفاوتی نسبت به اتمسفرهای گوناگون دارند. کم شدن اکسیژن و زیاد شدن دی اکسیدکربن در فضــای اطــراف محصولات تازه سرعت تنفس و رسیدن محصول و رشد میکروبی را کاهش می دهد.

توزین گلهای زعفران

بنابراین زمان ماندگاری محصول افزایش می یابد. لذا به منظور بسته بندی گل زعفران باید به روش زیر عمل کرد:

  • مرحله ۱: گل های زعفران به صورت غنچه تهیه شوند.
  • گلهای زعفران به صورت غنچه

  • مرحله ۲: گل ها توزین شده و در داخل بسته های پلاستیکی چند لایه پلی اتیلن پلی آمید با ضخامت ۸۵ میکرون قرار گیرند.
  • مرحله ۳: بسته ها در دستگاه بسته بندی تحت اتمسفر تغییر یافته قرار گیرد و گاز با ترکیب مناسب به آن وارد شود و بلافاصله پس از تزریق گاز به صورت حرارتی دوخت شوند.
  • مرحله ۴: ترکیب گاز وارد شده به بسته ها، ۵۰ درصد دی اکسید کربن، ۵ درصد اکسیژن است.
  • مرحله ۵: ترکیب گاز پس از بسته بندی با استفاده از دستگاه اندازه گیری ترکیب گاز تعیین شود.
  • مرحله ۶: بسته ها در سردخانه تحت دمای صفر درجه سانتی گراد به مدت حداکثر ۲ هفته نگهداری شوند.

اجرای این بسته بندی موجب

  • افزایش طول عمر نگهداری گل زعفران با حفظ خواص کیفی آن
  • کاهش میزان فساد و ضایعات گل زعفران
  • تازه نگهداشتن گل زعفران بدون استفاده از افزودنی ها و پرتودهی

نگهداری گل زعفران در انبارهای کنترل اتمسفر

نگهـداری گل زعفـران پس از چیدن و قبل از خشک کردن در شرایط نامناسب، منجر به افزایش آلودگی میکروبی و کاهش کیفیت زعفران می شود. نتایج تحقیقات استفاده از اتمسفرکنترل شده برای نگهداری میوه ها و سبزیهای تازه نشان داده است که این روش در افزایش عمر و کیفیت پس از برداشت محدوده وسیعی از میوه ها و سبزی های تازه مؤثر است. انبار با اتمسفر کنترل شده، زمانی که با کنترل دما همراه باشد، مؤثر خواهد بود.

بنابراین مقادیر گاز و درجه حرارت در این فناوری از اهمیت زیادی برخوردار است. علت افزایش استفاده تجاری از این فناوری در سالهای اخیر، نگهداری میوه ها و سبزیجات تازه خارج از فصل و پاسخ به نیاز مشتریان برای انواع میوه ها و سبزی ها در طول سال است. علت دیگر استفاده از این فناوری، استفاده نکردن از مواد شیمیایی در مواد غذایی مورد مصرف است.

گلهای زعفران قرارداده شده در سینی های سردخانه کنترل اتمسفر

برای انبار کنترل اتمسفر می توان از یک سردخانه در محدوده دمایـی ۰/۵ درجه سانتی گرادو امکان قرارگیری تعداد مورد نیاز سینی هرکدام به مساحت ۰/۵ متر مربع اسـتفاده کرد.

شرایط انبار کنترل اتمسفر

  1. گل های زعفران در حرارت 2 – تا 3 – درجه سانتی گراد یخ می زنند بنابراین به منظور جلوگیری از یخ زدگی گل ها آن ها را در درجات بالاتر از نقطه یخ زدگی نگهداری میکنند. دمای انبارهای سرد برای نگهداری گل زعفران معمـولا باید ۰/۵ تا ۴ درجه سانتی گراد باشد. دمای ۰/۵ درجه سانتی گراد مناسب تر است چون با کاهش دما، شدت تنفـــس نیز کاهش می یابد که در نتیجه باعث افزایش هیدرات های کربن میشود جریان هوا باید به صورت آرام و مداوم در داخل انبار سرد ادامه یابد تا تمام بخشهای آن به طور یکنواخت خنک شود. گل هایی که بدون پوشش در معرض مســتقیم خشک می شوند. جریان هوا قرار می گیرند سریعا خشک می شوند.
  2. به منظور جلوگیری از تولید و افزایش گاز اتیلن در هوای انبار (سردخانه) باید از نگهداری میوه و سبزی در محل نگهداری گل ها خودداری کرد و همچنین گل های پژمرده شده که اتیلن تولید می کنند را از محیط سردخانه خارج و داخل سردخانه را نیز به طور متناوب شست.
  3. سینی ها باید حداکثر تا ضخامت 10 سانتی متر از گل زعفران، انباشته شوند. سینی های گل زعفران در داخل انبار با فاصله معینی باید چیده شوند تا حرارت ایجاد شده در اثر انجام عمل تنفس در گل ها باعث پژمردگی گل ها نشود.
  4. گل های بریده شده دارای مقدار زیادی آب هسـتند و اگـر بعـد از برداشت در رطوبت پایین قرار بگیرند به آسانی رطوبت خود را از دست داده و وزن آن هــا کاهــش می یابــد. بهترین شرایط برای انبارداری گل زعفــران رطوبــت بالایی محیط، دمای پایین و جریان ملایم هواست.
  5. اتیلن ناشی از گل های بریده، اغلب یک مشکل در گیاهان زینتی است، غلظت های پایین اکسیژن و غلظت های بالای دی اکسیدکربن در ذخیره ســـازی، میزان تنفس و تولید اتیلن را کاهش می دهد. لذا کاهش اکسیژن تا 5 درصد و افزایش دی اکسید کربن تا ۴۵ درصد موجب حفظ کیفیت گل های زعفران می شود.

نتیجه گیری

  • بسته بندی تحت اتمسفر تغییر یافته و انبارهای کنترل اتمسفر در افزایش زمان ماندگاری گل زعفران مؤثر هستند به طوری که در طی زمان نگهداری کیفیت گل های زعفران حفظ شده و روند کاهش خصوصیات کیفی آن کند می شود.
  • گل زعفران تحت شرایط اتمسفر تغییـر یافتـه بـه مدت ۱۵ روز نگهـداری می شود درحالی‏ که زمان ماندگاری گل زعفران در شرایط معمول حداکثر ۳ روز، همراه با افت کیفیت زیادی است.
  • ضخامت انباشتگی از عوامل مؤثر در کیفیت گل زعفران نگهداری شده در انبارهای کنترل اتمسفر است و از انباشتگی گل های زعفران با ضخامت بیش از ۱۰ سانتی متر باید اجتناب کرد.
  • ترکیب گازهای به کار رفته چه در انبار کنترل اتمسفر و چه در بسته بندی تحت اتمسفر تغییر یافته، بر کیفیت گل های زعفران تأثیـر زیادی دارد. نتایج تحقیقات نشان داد که ترکیب گاز ۵۰ درصـد دی اکسید کربن ، ۵ درصد اکسیژن، مناسبترین ترکیبی است که با کاهش فعالیتهای متابولیکی گل زعفران موجب حفظ کیفیت گل طی زمان نگهداری می شود.
  • دمای نگهداری گل زعفـران بـر کیفیـت آن مؤثـر است. دماهای بیـش از ۱ درجه سانتیگراد بسرعت موجب کاهش کیفیت گل زعفران می شوند و راندمان استحصال و خواص فیزیکی و خواص شیمیایی گل زعفران را تحـت تأثیـر قـرار میدهنـد و دمـای زیـر -۱ درجـه سانتی گراد نیـز موجب یخ زدگـی، افت سـریع کیفیـت گل و زعفـران حاصـل از آن می شـود. چنانچـه دمـای نگهـداری گل زعفـران در حـدود صفـردرجـه سـانتی گرادباشـد کیفیـت آن طـی ۱۵ روز نگهداری حفـظ مـی شود.
  • نگهداری گل زعفران در بسته بندی تحت اتمسفر تغییر یافته و یا انبار کنترل اتمسفر تحت شرایط مذکور خصوصیات میکروبی گل زعفران را در حدود استاندارد ملی ایران حفـــظ می کند.
سفارش طرح توجیهی
برچسب ها
دانلود رایگان طرح توجیهی

نوشته های مشابه

دنبال کردن این پرسش و پاسخ
اطلاع از
guest
0 Comments
دکمه بازگشت به بالا
0
()
x
0
بستن
بستن