سفارش طرح توجیهی
ایده هاایده های کشاورزی

آموزش جامع تولید نشاء گوجه فرنگی

مقدمه

گوجه فرنگی از سبزیجات مهم خانواده بادمجانیان (سولاناسه) است که به صورت وسیعی در سرتاسر جهان در مزرعه و در گلخانه بعنوان محیط کنترل شده کشت و تولید می گردد. گوجه فرنگی مصرف زیادی در صنایع عمده کشاورزی دارد و اکنون تولید آن در جهان به بیش از ۱۶۰ میلیون تن رسیده است.

سطح زیر کشت گوجه فرنگی در ایران نیز به بیش از ۱۵۰ هزار هکتار و تولید حدود ۶ میلیون تن سالانه رسیده است. گوجه فرنگی پس از سیب زمینی نقش مهمی در سبد غذایی خانواده های ایرانی دارد. گوجه فرنگی علاوه بر مصرف تازه خوری به صورتهای مختلف مانند میوه پوست کنده، آب میوه، ترشی، میوه خشک شده، خرد شده، برگه، پودر، رب، پوره، انواع سس، سوپ، کچاپ و… نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

این محصول در سر تا سر سال در مناطق مختلف کشور تولید می شود، به عبارت دیگر پس از اتمام فصل رشد آن در مناطق معتدل و سرد، کشت آن در مناطق گرمتر شروع و تا انتهای سال بطور مستمر تولید می گردد.

باید توجه داشت که گوجه فرنگی به درجه حرارت های پایین ۱۰ درجه سانتی گراد حساس بوده، دچار خسارت می گردد و در منابع نیز جز محصولات فصل گرم محسوب می گردد. اما به دلیل متعادل بودن درجه حرارت در مناطق گرمسیری کشور امکان تولید مداوم و پیوسته آن وجود دارد.

این گیاه قابلیت کشت به دو صورت مستقیم و نشایی را دارا است اما مزایای تولید نشاء آن چنان متعدد است که ضرورت دارد حتما کشت آن به صورت نشایی انجام گردد.

عمده کشت گوجه فرنگی در جهان نیز بصورت نشایی صورت می گیرد.

البته باید این نکته را نیز ذکر کرد عمده کشت گوجه فرنگی در جهان نیز بصورت نشایی صورت می گیرد. در سالهای اخیر در کشور ما نیز تولید نشاء به مرحله تخصصی رسیده و زارعین با توجه به این امر تولید نشاء خود را به مراکز تولید نشاء سپرده اند. هدف از این مقاله ارائه شرایط مناسب تولید نشاء گوجه فرنگی برای نشاء کاران گوجه فرنگی و همچنین کارشناسان و کشاورزان تولید کننده است تا ضمن آشنایی و انتقال تجارب خود سبب گسترش تولید نشاء گوجه فرنگی گردد.با ای توجیهی همراه باشید.

مزایای تولید نشاء

اولین سئوالی که در مورد نحوه کاشت مطرح می شود این است آیا کشت مستقیم بهتر است یا نشاء کاری؟ طبیعی است پاسخ به این سئوال در نحوه کشت و کار تا انتقال نشاء به مزرعه یا آماده سازی زمین نقش مهمی خواهد داشت.

در گوجه فرنگی نشاء گیری و سپس انتقال آن به زمین اصلی دارای مزایایی می باشد که برخی از مهمترین آنها در زیر ذکر گردیده است:

  1. زودرسی و افزایش عملکرد: گوجه فرنگی گیاهی است که طول مدت رشد و باردهی آن در مناطق معتدل، مانند کشور ما حداکثر ۱۴۰-۱۵۰ روز است. بنابراین می توان این دوره را با استفاده از تولید نشاء در گلخانه طی ۵-۷ هفته در زمانی که عوامل محیطی برای استقرار بوته مساعد نیست طی کرد و دوره باردهی و عملکرد بیشتری بخصوص در مناطق سرد بدست آورد. کاربرد نشاء سبب صرف جویی در زمان و جلوگیری از توقف رشد تا زمان استقرار بوته می گردد.
  2. قیمت بذر: با استفاده از بذرهای هیبرید گوجه فرنگی در کشت های داخل کشور، سهم هزینه بذر در تولید به شدت افزایش یافته است. این بذرها که دارای ویژگی های متعددی مانند عملکرد بالاتر و مقاومت به بیماریهای مهم هستند در حالت کشت مستقیم تلفات بسیاری داشته و نیاز به مراقبت زیاد دارند که فقط با کشت نشایی امکان پذیر است.
  3. یکنواختی سطح سبز، تراکم و سرعت استقرار بوته: بذر گوجه فرنگی از بذرهای دانه ریز بوده که در صورت کشت مستقیم در مواجه با بستر بذر نامناسب و سایر عوامل محیطی مانند رطوبت، درجه حرارت و … دچار بد سبزی و مشکلات واکاری شده و بر روی عملکرد تاثیر شدید خواهد داشت. نشاء کاری باعث حداقل اتلاف منابع می گردد. از طرفی تراکم مناسب بوته هر رقم قابل دسترس خواهد بود.
  4. مصرف آب کمتر: کشت نشایی نسبت به کشت مستقیم: علاوه بر زود رسی و افزایش عملکرد میزان هدر رفت آب در یک یا دو ماه اول دوره کشت برای سبز شدن و استقرار بوته کاهش چشمگیری خواهد یافت زیرا این کار به صورت متراکم در داخل گلخانه با مصرف آب کمتر تا زمان انتقال نشا انجام می شود در نتیجه مصرف آب برای ذخیره یا کشت های اولویت دار دیگر امکان پذیر خواهد بود.
  5. کاهش آفات، بیماریها و علف های هرز: بذر جوانه زده در کشت مستقیم نیاز به انواع مراقبت های زراعی و استفاده از سموم جهت پیشگیری یا کنترل آفات و بیماریها و علفهای هرز در مزرعه دارد که اینکار در سطح وسیع هزینه زیادی بر کشاورز تحمیل می کند. اما در کشت نشایی داخل خزانه یا گلخانه اینکار دقیقتر صورت گرفته و عوامل محیطی تحت کنترل بیشتری قرار دارند. سپس با انتقال نشاء به مزرعه گیاه در برابر بیماریها و آفات و رقابت با علف های هرز قویتر عمل کرده و نتایج بهتری گرفته می شود.
  6. اما مزایای استفاده از نشاء تنها منحصر به موارد ذکر شده نیست و می توان به آزاد بودن زمین برای فعالیتهای دیگر، حفظ محصول در برابر تگرگ و سرمازدگی آخر فصل، کاهش نیروی انسانی، کاهش هزینه های مصرفی و افزایش بهره وری نیز اشاره کرد.

دوره مرتبط : دوره آموزش حضوری و آنلاین کشت هیدروپونیک صیفی جات (خیار و گوجه)

انتخاب محل تولید نشاء گوجه فرنگی: خزانه سنتی و گلخانه های تولید نشاء

محل تولید نشاء گوجه فرنگی می تواند هم در خزانه های سنتی تولید نشاء باشد و هم در گلخانه مجهز که در آن کنترل عوامل محیطی امکان پذیر باشد.

در صورتیکه امکانات اقتصادی اجازه میدهد توصیه می شود برای تولید نشاء قوی و مناسب از گلخانه های مجهز استفاده شود اما مطمئنا این امکان برای همه کشاورزان وجود ندارد و بهتر است در هر منطقه از تولید کننده های صنعتی و معتبر نشاء استفاده شود.

اگر به دلایل دوری یا اقتصادی این امر امکان پذیر نبود تولید نشاء علیرغم مشکلات در خزانه های سنتی یا تونلی نیز امکان پذیر است. خزانه های تولید نشاء در گذشته شامل پوشش های از جنس پلاستیک روی قوس ها یا کمانهای فلزی و چار چوب های چوبی در ابعاد مختلف بود.

ارتفاع این خزانه ها متنوع و تا ۱/۵ متر نیز می رسید و طول آنها به حجم نشاء تولیدی مورد نیاز بستگی داشت. ارزان و در دسترس بودن سریع این خزانه یا شاسی ها از مزایای آنها برای کشاورزان است اما کنترل درجه حرارت، رطوبت و بیماریها در آنها مشکل است و فقط برای مزارع کوچک و محدود توصیه می شود. با پیشرفت روشهای تولید نشاء و توسعه گلخانه ها در کشور استفاده از گلخانه ها به دلیل کنترل بیشتر روی عوامل محیطی موثر در رشد نشا توصیه می گردد.

این گلخانه های تولید نشاء در انواع مختلف بوده و می توانند از گلخانه های قوسی تونلی بلند تا گلخانه های بهم پیوسته مجهز به سیستم های تهویه، آبیاری، گرمایش و سرمایش باشد. بهر حال از هر گلخانه ای که استفاده می گردد باید بتواند شرایط مطلوب رشدی برای یک نشاء را در زمینه آبیاری، درجه حرارت، تعذیه کودی و نور مناسب مهیا نماید. استفاده از گلخانه بخاطر کنترل شرایط محیطی تولید نشاء است.

هر چه در گلخانه کنترل روی عوامل محیطی ذکر شده دقیقتر باشد در نتیجه رشد مناسب و مداوم نشاء بهتری خواهیم داشت. در کشور ما تولید سبزیجات با توجه به اقلیم در تمام طول سال صورت می گیرد بنابراین سازه های گلخانه ای مورد نیاز است که بتواند در اواخر زمستان گرمایش، نور و سایر فاکتورهای مهم کافی جهت رشد و انتقال نشاء را تامین نماید (جهت تولید نشاء برای مناطق معتدل و سرد) و اگر نشاء برای مناطق گرمسیر تولید می گردد تهیه نشاء در تابستان صورت گرفته و گلخانه نیازمند سرمایش برای کاهش دمای گلخانه و تهویه مناسب می باشد.

از انواع گلخانه های شیشه ای، پلاستیکی و حتی تونلی نیز می توان برای تولید نشا استفاده کرد اما شرط لازم برای تولید کنترل نسبی درجه حرارت، تهویه، رطوبت و نور در گلخانه یا محل تولید نشاء است (شکل 1). از سایر ویژگی های لازم برای تولید نشاء می توان به داشتن سکوهای لازم برای قرار دادن سینی های نشاء، بوم های آبیاری متحرک و تغذیه یکنواخت در نشاءها است (شکل ۲، ۳).

انتخاب رقم و شرایط بذر گوجه فرنگی

انتخاب رقم برای کشت گوجه فرنگی در کشت های هوای آزاد به اولویت های شکل میوه مناسب در بازار و فروش آن بستگی دارد. اگر میوه برای فروش در بازار داخلی تولید می شود اولین معیار معمولا بازار پسندی و بیشتر متمایل به گوجه های گرد، بیضی و یا بلوکی شکل است.

تیپهای گوجه های ریز مانند چری و آلویی نیز به صورت محدود در بازار وجود دارند. دومین معیار زمانبندی کشت در منطقه مورد نظر است که باید مشخص گردد که شامل ارقام زودرس، متوسط رس یا دیر رس است. سومین اولویت به نوع تیپ رشدی (شامل محدود رشد، نیمه محدود رشد و نا محدود رشد) و میزان پوشش ایجاد شده بوته وابسته است.

ارقام محدود رشد و نیمه محدود رشد قابلیت تولید به صورت بوته ای در هوای آزاد را دارند اما ارقام نامحدود رشد اکثرا در گلخانه تولید می شوند و در صورت کشت ارقام نامحدود رشد مناسب هوای آزاد نیاز به سیستم داربستی و قیم دار جهت رشد دارند. تولید داربستی هوای آزاد بخاطر هزینه های زیادتر کمتر در ایران مرسوم است. در اولویت بعدی انتخاب رقم، دارا بودن مقاومت به بیماریهای مهم منطقه مورد کشت می باشد.

امروزه اغلب بذرهای هیبرید دارای مقاومت یا تحمل مناسب به بیماری های مهم گوجه فرنگی است و جهت جلوگیری از سمپاشی های زیاد، دستیابی به عملکرد خوب، لازم است رقم انتخابی دارای ویژگی های مناسب مقاومت یا تحمل به بیماری های مهم منطقه کشت باشد این ویژگی ها در کاتالوگ های بذری یا بر روی پاکت های بذر به اختصار ذکر می گردد.

بذر گوجه فرنگی بیضی شکل و کرکدار است و در صورتی که کرک زدایی شده باشد صاف بنظر می رسد. طول بذر ۳-۵ میلی متر و برنگ کرم روشن تا قهوه ای دیده می شود. این بذرها دارای جنین بزرگی هستند که آندوسپرم کمی آنرا در بر گرفته است.

وزن هزار دانه گوجه فرنگی ۴-۳ گرم است. میزان جوانه زنی روی بسته های فروش ذکر شده است (شکل ۴، ۵). کیفیت بذر، شامل جوانه زنی خوب سبز شدن سریع و قدرت رشدی قوی بذر است. بهتر است از بذرهای تولیدی سال گذشته برای کشت هر سال استفاده گردد. بذرهای قدیمی تر، قوه نامیه و کیفیت کمتری خواهند داشت.

بذرهای گوجه فرنگی بصورت پوشش دار (پلیت شده) نیز در بازار موجود هستند. پوشش دار کردن در بذرهای دانه ریز مهم رایج است. در بذر گوجه فرنگی، پوشش دار کردن سبب افزایش سرعت کشت و صرفه جویی در میزان بذر مصرفی (یک بذر در یک حفره) خواهد شد اما نیاز به مراقبت رطوبتی بیشتری در اوایل کشت بذرهای پوشش دار دارد.

نیاز آبی بیشتر بذرهای پوشش دار باعث کاهش میزان اکسیژن در دسترس بذر و جوانه زنی کندتر آن می گردد. قارچ کش ها و کودهای رشدی معمولا در پوشش دهی بکار می روند (شکل ۶).

بذرهای پوشش دار (پلیت شده) گوجه فرنگی
شکل ۶- بذرهای پوشش دار (پلیت شده) گوجه فرنگی

جوانه زنی گوجه فرنگی

اگر شرایط نگهداری بذر گوجه فرنگی مناسب باشد تا بیش از ۵ سال نیز قوه نامیه خود را حفظ می کند اما بسته به شرایط تولید و نگهداری بتدریج قوه نامیه آن کاهش می یابد.

ضرورت دارد قبل از کاشت، از جوانه زنی بذور گوجه فرنگی اطمینان حاصل کنید بنابراین بصورت تصادفی از بذرهای تهیه شده ۲۰ عدد بذر در بین لایه های کاغذ صافی مرطوب داخل پتری دیش در دمای ۲۰-۳۰ درجه سانتی گراد قرار داده شود در صورت سالم بودن پس از ۵ روز بذرهای جوانه زده شمارش شده و در روز چهاردهم نیز شمارش تکرار شده و بعنوان درصد جوانه زنی کل در نظر گرفته شود.

برای تعیین دقیقتر جوانه زنی می توان به دستورالعمل های استاندارد شده آزمونهای خلوص فیزیکی، قوه نامیه و رطوبت موسسه ثبت و گواهی بذر و نهال مراجعه کرد. معمولا بذرهای گوجه فرنگی جهت عاری بودن از بیماریها با سموم قارچ کش ضدعفونی شده و به رنگ های مختلف مشخص می گردند.

بیزینس پلن مرتبط : طرح توجیهی فنی،مالی و اقتصادی احداث گلخانه گوجه فرنگی

اگر بذرها ضد عفونی نشده بودند ضرورت دارد با آب ۵۰ درجه سانتیگراد بمدت ۲۵ دقیقه برای از بین بردن بیماریهای باکتریایی و یا با تیرام قبل از کشت در خزانه های خاکی یا سینی های کشت ضدعفونی گردد . ضد عفونی بذر با وایتکس های خانگی ۱۰ درصد یک قسمت وایتکس و ۱۰ قسمت آب)، باکتریهای سطحی را از بین می برد.

در جوانه زنی بذر گوجه فرنگی ابتدا نوک ریشه ظاهر شده و بعد ساقه چه به همراه برگهای لپه ای (کوتیلدونی) از پوشش بذر بیرون آمده و برگهای لپهای ظاهر می شود. حداقل درجه حرارت مورد نیاز برای جوانه زنی ۱۰ درجه سانتی گراد می باشد. براساس بررسی های انجام شده در ۲۵ درجه سانتیگراد جوانه زنی حداکثر شش روز وقت میبرد شکل ۷، ۸ و جدول 1).

معمولا بذرهای هیبرید گوجه فرنگی بخاطر ریز بودن و قیمت بیشتر، بصورت پلیت شده نیز بفروش می رسند. پلیت کردن سرعت کشت را افزایش داده و میزان مصرف را محدودتر می کند. بذرهای پلیت شده در هنگام جوانه زنی نیاز به مراقبت رطوبتی بیشتری دارند تا جوانه زنی سریع تر انجام شود ولی باید توجه کرد که میزان مصرف آب بیشتر اکسیژن در دسترس بذر را کاهش دهد تا بذر دچار کندی رشد نگردد.

پوشش بذرهای پلیت شده شامل قارچ کش و کودهای لازم رشدی است. یکی دیگر از روشهای جوانه زنی استفاده از اتاقکهای جوانه زنی است. بدین ترتیب که سینی کشت شده و مرطوب را در روی هم با فاصله چیده و در اتاقکی با حرارت مناسب و تنظیم شده یکنواخت قرار می دهند تا جوانه زنی سریعتر انجام گیرد سپس به داخل گلخانه نشاء منتقل می شود.

جدول ۱- دمای حداقل، بهینه و حداکثر برای جوانه زنی بذر گوجه فرنگی
حداقل درجه حرارت جوانه زنی ۱۰ درجه سانتی گراد
محدوده بهینه برای جوانه زنی ۲۹ -۱۶ درجه سانتی گراد
حداکثر درجه حرارت جوانه زنی ۳۵ درجه سانتی گراد

ظروف تولید نشاء

سینی های کشت اشکال مختلفی دارند و از مواد متفاوتی تهیه می شوند نمونه های رایج آن سینی های پلاستیکی (شکل – ۹) پلی استایرن (شکل -۱۰) است که دارای حفره های متفاوت می باشد. اکنون زارعین نشاء کار به علت سادگی در حمل و نقل، قیمت مناسبتر، ضد عفونی و کنترل بهتر از سینی های کشت پلاستیکی به صورت گسترده استفاده می کنند.

شکل حفره ها یا سلول های داخل سینی متنوع بوده و به اشکال مربع، دایره، هرم معکوس و چند ضلعی است. شکل این حفره ها به قالب های مورد استفاده مربوط است اما مهمتر از شکل حفره میزان حجم تشکیل دهنده حفره برای تشکیل ریشه نشاء است.

این حجم حدود ۲۷ سانتی متر مکعب توصیه شده است. استفاده از سینی های دارای حفره زیاد برای تولید نشاء امکانپذیر است اما حجم ریشه کم سبب کندی رشد در استقرار هنگام انتقال نشاء می شود از طرفی تراکم بیش از اندازه نشاء در سینی کشت، تهویه نامناسب و در هم رفتن شاخ و برگها، سبب ضعف و شیوع بیماریها در
سینی های نشاء می شود.

مطلب مرتبط : طرح تولید پودر گوجه فرنگی

در آزمایشات انجام شده به تعداد حفره های مناسب در محدوده ۱۹۷۰ تا ۲۱۵ اشاره شده است که به حجم نشاء تشکیل شده نیز بستگی دارد. علاوه بر نقش رقم ثابت شده است که هر چه حجم حفره ها بزرگتر باشد رشد نشاء سریعتر، زودرس تر و عملکرد بیشتری خواهد داشت.

اندازه های کنونی حفره ها در سینی های موجود در بازار بصورت ۲/۵*۲/۵ و عمق ۴ سانتی متر حجم ۲۵ سانتی متر مکعب برای رشد ریشه را تامین می کند. استفاده بیش از ۲۱۵ حفره در سینی جهت تولید نشاء سبب افزایش مشکلات کنترل عوامل محیطی خواهد شد.

بسترهای رشد نشاء گوجه فرنگی

استفاده از مواد بستر کشت خوب سبب تولید نشاء سالم و قوی خواهد شد. معمولا نوع بسترهای رشدی از ارزان ترین مواد در دسترس قابل استفاده برای رشد نشاء است. توصیه می گردد به دلیل مواجه شدن با مشکلات متعدد مانند بیماریها، فشردگی و زهکشی در سینی های کشت از بسترهای حاوی خاک استفاده نگردد.

از کوکوپیت، پیت ماس پرلیت، ورمیکولیت و … می توان به عنوان بستر کشت نشاء استفاده کرد. برخی از بسترهای رشدی مانند پیت ماس قیمت بالاتری داشته و بصورت غنی شده کودی در بازار وجود دارند. قالب های کوکوپیت بصورت فشرده و فاقد مواد تغذیه ای و ارزانتر هستند و در اکثر تولیدات نشائی استفاده می شوند گاهی کوکوپیت ها دارای شوری و pH پایین تری بوده و لازم است قبل مصرف در آب خیسانده و شسته سپس مصرف شوند.

سینی های کشت را می توان با بسترهای انتخابی کشت با دست پر کرد (شکل ۱۱). استفاده از کارگر برای پر کردن دستی سینی در حجم کم امکانپذیر است اما برای تولید کننده های عمده نشاء لازم است این کار بصورت مکانیزه و ماشینی صورت گیرد (شکل ۱۲). گرچه استفاده از پیت ماس خالص، نتیجه خوبی در تولید نشاء گوجه فرنگی می دهد اما بخاطر صرفه جویی اقتصادی ترکیبات مختلفی از بسترهای رشدی در سینی ها مورد استفاده قرار می گیرد.

استفاده از کوکوپیت خالص یا با حدود ۳۰ درصد از پرلیت از ترکیبات پیشنهادی است. ترکیب بستر نشاء دیگر شامل ۵۰ درصد پیت ماس، ۲۵ درصد کوکوپیت و ۲۵ درصد پرلیت است. روش دیگر استفاده از ترکیب ۳۵ درصد پیت ماس، ۳۵ درصد کوکوپیت و ۳۰ درصد پرلیت است. پس از پر کردن سلول های سینی کشت بدلیل حجیم بودن بسترهای رشد نیاز فشرده سازی دارد اینکار با غلطکهای دندانه دار دستی یا ماشینی انجام می پذیرد (شکل ۱۳، ۱۴).

شرایط مناسب تولید نشاء گوجه فرنگی
کاشت بذر سینی های نشاء در تعداد محدود با دست و در سطح زیاد با بذر کار در سینی های کشت انجام می شود (شکل ۱۵، ۱۶). پوشش دار بودن بذرها به کاشت سریع و یکنواخت آنها کمک می کند. میزان تراکم کشت گوجه فرنگی در مزرعه به نوع رقم و حجم شاخ و برگ ایجاد شده بستگی دارد و بین ۲۰۰۰۰-۴۰۰۰۰ می باشد.

اگر رقمی متوسط رس با اندازه بوته متوسط در نظر گرفته شود بطور نرمال به ۳۰۰۰۰ بوته در هکتار جهت نشاء نیاز می باشد. سینی های نشاء کشت شده پس از آبیاری برای جوانه زنی یکنواخت در اتاقکهای جوانه زنی در درجه حرارت ۲۵-۲۹ درجه سانتی گراد قرار داده می شوند و حداکثر پس از ۷۲ ساعت پس از جوانه زنی بایستی به گلخانه منتقل شوند.

اگر زمانبندی محدودی برای تولید نشاء نداشته باشیم جوانه زنی با تنظیم حرارت داخل گلخانه بدون استفاده از اتاقک رشد نیز امکانپذیر است. ترجیحا سینی های کشت جوانه زده باید در روی سکوهای نشاء قرار گیرند (شکل ۱۷). قرار دادن آنها در روی زمین علاوه بر تماس با خاک و آلودگی، تنظیم دمای رشد را مشکل و عدم یکنواختی ایجاد می کند.

سکوهای قرارگیری سینی های تولید نشاء
شکل ۱۷ – سکوهای قرارگیری سینی های تولید نشاء

در صورتی که بخاطر مشکلاتی نشاءها بایستی روی زمین قرار گیرند. بین سینی ها و خاک با سنگریزه یا بلوک سیمانی فاصله ایجاد شود. وضعیت زهکشی حفره های داخل بستر باید مطلوب باشد و پس از آبیاری شاهد خروج آب اضافه از کف باشیم. شرایط مناسب تولید نشاء در جدول ۲ ذکر شده است.

جدول ۲- شرایط سینی کشت و نیازهای محیطی برای تولید نشاء گوجه فرنگی
اندازه سلول سینی نشاء ۲/۵×۲/۵*۴ (طول، عرض و عمق حفره نشاء)
تعداد حفره های هر سینی نشاء ۱۷۰ -۲۱۵
بذر مورد نیاز برای تولید ۱۰۰۰۰ نشاء ۸۵ گرم
عمق کاشت بذر ۵/۰ سانتی متر
درجه حرارت بهینه جوانه زنی ۲۹ درجه سانتی گراد
درجه حرارت بهینه در دوره تولید نشاء ۲۵ درجه سانتی گراد در روز

و ۱۶ درجه سانتی گراد در شب

تعداد روز تا جوانه زنی ۵ – ۶ روز
pH مناسب ۵/۵-۶/۸
زمان مناسب تا انتقال نشاء ۵ – ۷ هفته (۴۹-۳۵ روز)
درصد رطوبت مناسب گلخانه ٪ ۶۰-۷۰

تغذیه و استفاده از کودها در تولید نشاء گوجه فرنگی

هدف تولید نشاء ایجاد یک گیاهچه قوی و با ریشه فشرده و متراکم است که به محض انتقال به زمین اصلی بدون توقف رشدی سریع به رشد و عملکرد نمو خوب برسد. هنگام جوانه زنی نیازی به استفاده از تغذیه کودی نیست و رطوبت و دمای مناسب برای یک جوانه زنی یکنواخت کافی است اما پس از سبز شدن، ظهور برگهای حقیقی و انتقال به سکو گلخانه تغذیه کودی گیاهچه آغاز می گردد.

ضرورتی برای استفاده زیاد از کود برای تغذیه در اوایل رشد نیست زیرا سبب نازک و طویل شدن بوته ها می شود. کمبود استفاده از کودها نیز باعث توقف رشد و کاهش رشد پس از کشت (عدم گسترش خوب ریشه) در مزرعه می گردد. بنابراین استفاده از کودها اثرات مستقیمی در وضعیت بوته و عملکرد نهایی دارد.

شرکتهای مختلف برنامه های کودی محصولات تجاری خود را عرضه می کنند اما مهمترین موضوعی که یک نشاء کار باید در نظر داشته باشد این است که تعیین کننده نشاء علاوه بر یک برنامه مدون تغذیه تجربه تولید کننده نشاء، وضعیت تولید، بستر رشدی و شرایط محیطی می باشد. استفاده از کودهای ۱۰-۱۰-۲۰ در اوایل رشد توصیه می شود.

سپس می توان از کودهای کامل ۲۰-۲۰-۲۰ در هفته ها بعدی به میزان مورد نیاز استفاده کرد. استفاده از محرکها یا آغازگرهای starter) رشدی از اواسط هفته دوم به بعد توصیه می شود. سپس باید میزان ازت در دسترس گیاهچه را کاهش داد، به همین منظور می توان از کود ۱۰-۵۲-۱۰ به همراه عناصر میکرو برای گسترش کامل ریشه ها و رشد نشاء استفاده کرد.

اکثر نشاء کاران استفاده از کود آبیاری را ترجیح میدهند زیرا کنترل بیشتری روی رشد نشا خواهند داشت و با این روش امکان آبشوئی کودها برای کاهش سرعت رشد نشاء وجود دارد. عناصر غذایی باید در زمان نیاز مناسب در اختیار گیاهچه قرار بگیرد بنابراین تولید کننده نشاء باید هماهنگی کاملی بین شرایط محیطی و تغذیه را با هم در نظر بگیرد برای مثال در زمان ابری بودن مداوم تغذیه کودی بایستی متوقف گردد. کود دادن، آبیاری، دمای محیط و میزان نور دریافتی در کنترل ارتفاع گیاهچه موثر و دارای اثرات متقابل است.

دوره مرتبط : دوره آموزش حضوری و آنلاین کشت بافت گیاهی

آبیاری نشاء

مدیریت آبیاری عامل مهمی در رشد نشاء و کنترل ارتفاع گیاه است. دانستن زمان مناسب آبیاری به تجربه فرد بستگی دارد. نشاءها فقط در زمان نیاز به آب بایستی آبیاری شوند.

مرطوب بودن زیاد ریشه ها یا آبیاری بیش از حد سبب تولید نشاء های با ریشه ضعیف می شود. لازم است نشاءها به اندازه کافی در شرایط خشکی قرار بگیرند تا ریشه آنها گسترش یافته اما این خشکی نباید منجر به تنش در گیاه گردد. بستر مورد استفاده با نگهداشتن رطوبت در رشد ریشه و نشاء کمک می کند. دور آبیاری نشاءها در گلخانه از دو بار در روز تا یک روز در میان متنوع است و به نوع بستر، وضعیت نور، دمای گلخانه، تبخیر و تعرق وابسته است.

آبیاری در گلخانه به سه روش انجام می شود، روش دستی (شکل ۱۸)، روش نیمه اتوماتیک (شکل ۱۹) و روش اتوماتیک (شکل ۲۰). مناسبترین روش برای آبیاری در گلخانه استفاده از آبیاری بارانی اتوماتیک توسط بوم های آبیاری از بالای نشاء ها است که در طول گلخانه روی ریلها جلو و عقب رفته و حجم آب یکنواختی را روی سینی های نشاء تخلیه می کند (شکل ۲۰).

آبیاری بارانی اتوماتیک توسط بوم های آبیاری
شکل ۲۰- آبیاری بارانی اتوماتیک توسط بوم های آبیاری

در این روش کلیه برگهای در حال رشد مرطوب شده و لذا باید به نشاء فرصت خشک شدن کافی داد و گرنه برای ابتلا به بیماری وضعیت مناسبی پیدا می کند. استفاده از آبیاری از کف بعلت مشکلات توسعه قارچهای بیماریزا و کنترل کود آبیاری توصیه نمی شود.

در مورد کیفیت آب آبیاری باید pH بین ۷-۶ باشد و سیستم آبیاری فیلتراسیون خوبی برای جدا کردن ذرات ارگانیک داشته باشد و مقدار EC بین ۱-۲ دسی زیمنس و میزان کلر احتمالی برای کاهش بیماریهای باکتریایی بین ۱-۲ ppm باشد. بالا بودن کربناتها و بی کربناتها در آب pH را بالاتر برده و در نتیجه سبب کمبود عناصر میکرو بویژه آهن و بور می شود.

مقاوم سازی نشاء

نشاءها باید قبل از انتقال به مزرعه در هفته یا هفته های آخر از نظر درجه حرارت، رطوبت و عناصر غذایی برای استقرار در مزرعه مقاوم گشته و آماده انتقال شوند. کاهش میزان آب و کود دریافتی نشاء در هفته آخر یا کاهش درجه حرارت به ۱۵-۱۲ درجه سانتیگراد در اوایل صبح می تواند روند مقاوم سازی را تسریع کند.

بدین ترتیب که پوشش خزانه را شبها یا روزها کمی باز نگه می دارند و به تدریج دفعات ومدت زمان باز کردن را بیشتر می نمایند تا نشاءها کاملا به هوای بیرون سازگار شوند. سازش به اقلیم مورد کشت یک تا دو هفته قبل از تحویل نشاء انجام می شود.

باید دقت کرد در این مرحله نشاء ها بیش از حد رشد نکرده باشند و تنشهای وارده حاصل از مقاوم سازی در رشد یکنواخت نشاء آسیب وارد نکرده باشد (شکل ۲۲). استفاده بیش از حد از مقاوم سازی سبب کاهش رشد و استقرار بوته در مزرعه و کاهش عملکرد نهایی می گردد.

مقاوم سازی نشاء گوجه فرنگی
شکل ۲۲- مقاوم سازی نشاء گوجه فرنگی

حمل و نقل نشاء گوجه فرنگی

بدلیل شرایط نامناسب تولید نشاء در برخی مناطق تحویل و صرفه جویی در زمان تولید در مزرعه گاهی نیاز به انتقال نشاء از مناطق دور وجود دارد. انتقال سینی های نشاء بایستی در تریلرهای سر پوشیده و در محیط بسته صورت گیرد.

زمانبندی انتقال طوری تنظیم گردد که در ساعات خنک صبح انجام شود. قبل از انتقال سینی ها باید آبیاری شوند.

سینی های کشت در جعبه های پلاستیکی (شکل ۲۳) قرار داده شده یا به نحوی در قفسه های فلزی انتقال قرار گیرند که هیچ آسیبی به نشاءها وارد نشود (شکل ۲۴). نگهداری و انتقال نامناسب در این مرحله آسیب جدی در استقرار نشاء در مزرعه و عملکرد ایجاد می کند.

مشخصات نشاء خوب وعمق کشت گوجه فرنگی

تحقیقات مختلف نشان داده است که اگر عمق کشت نشاء تا اولین برگ حقیقی باشد بوته زودرس تر و میوه بزرگتری را تولید خواهد کرد. با این عمق کشت کاهش ورس و شکستگی بوته ها در اثر باد نیز بدست می آید و این ویژگی در استقرار سریع بوته ها در مزرعه در ۳۰ روز اول کشت نقش مهمی خواهد داشت.

یک نشاء خوب گوجه فرنگی باید دارای ویژگیهای زیر باشد:

  1. ارتفاع مناسب بین ۲۰-۱۰ سانتی متر
  2. میان گره های کوتاه
  3. دارای ساقه ضخیم و محکم
  4. ۲ و ۴ برگ حقیقی رشد یافته
  5. رنگ سبز یکنواخت برگها، سطح برگ خوب
  6. ریشه پر شده، فعال و سالم
  7. فاقد هرگونه گل
  8. یکنواختی و عدم وجود علائم هر گونه تنش
  9. عدم وجود بیماری و حشرات
  10. خارج شدن راحت نشاء (شکل ۲۵)
نشاءهای تولید شده در گلخانه
شکل ۲۵- نشاءهای تولید شده در گلخانه

مطلب مرتبط : چگونه یک گلخانه صیفی جات راه اندازی کنیم؟

کشت در مزرعه

گوجه فرنگی گیاهی با طول روز خنثی و برای فصل گرم است که نیاز به ۱۲۰-۹۰ روز فاقد یخبندان با میانگین دمای بالای ۱۶ درجه سانتی گراد دارد. رشد رویشی در ۱۲-۱۰ درجه سانتی گراد محدود می شود و در دمای برابر یا کمتر از ۱۲ درجه سانتی گراد دوره رشد به درازا کشیده و کمتر از آن سبب صدمات ناشی از سرما به نشاء می شود. برای رشد رویشی، گلدهی و تغییر رنگ میوه دمای روزانه ۳۰-۲۵ درجه سانتی گراد و شبانه ۲۰-۱۶ درجه سانتی گراد مناسب است (شکل ۲۶).

نشاءها باید در مزرعه تا عمق اولین برگهای حقیقی نشا کاری شود. نشا کاری تا اولین برگهای حقیقی در عوض کاشتن تا بالای محوطه ریشه سبب افزایش عملکرد اولیه تا ۳۰-۲۵ ٪ می شود. افزایش عملکرد عمدتا بخاطر افزایش زیاد اندازه میوه (یا قطر میوه بیشتر) بوده است. نشاء کاری در سطح کاشت کم با دست انجام می شود.

نشاء کار کاملا اتوماتیک برای کاشت انواع سبزیجات در دسترس می باشد. ماشین ها برای سینی های کاشت نشاء تطبیق داده شده اند و تک تک نشاءها از سلولها یا حفره های سینی نشاء برداشته شده و بدون دخالت دست در خاک قرار می دهند.

ماشین های نشاء کار می تواند میزان ۷۰۰۰ بوته در ساعت در سیستم کشت مالچ در زمین خالی قرار دهند. نشاء کارها در ایران نیز با همین ظرفیت بین ۶۰۰۰ تا ۸۰۰۰ بوته در ساعت در حالتهای دو و چهار ردیفه برای کشت توسط شرکتهای مختلف عرضه شده و قابلیت کشت دارند (شکل ۲۷). استفاده از نشاء کارها هنوز بطور گسترده در کشور ما توسعه پیدا نکرده است و ضرورت دارد در کاشت و برداشت از ماشین آلات مکانیزه استفاده شود.

امتیاز نویسنده

امتیاز کاربران: 3.4 ( 1 رای)
سفارش طرح توجیهی
گرد آورنده
ای توجیهی
دانلود رایگان طرح توجیهی

نوشته های مشابه

دنبال کردن این پرسش و پاسخ
اطلاع از
guest
0 Comments
دکمه بازگشت به بالا
0
()
x
0
بستن
بستن